هر سال یک سد تخریب می شود


هر سال یک سد تخریب می شود

به گزارش دموکراسی آنلاین، سیل چند ماه پیش در تهران و برخی شهرستان ها را به یاد داریم. با این حال، بسیاری از مردم از آسیب و عواقب مالی آن نجات پیدا نکرده اند. داستانی که به نظر می رسد احتمال وقوع دوباره آن بیشتر از آنچه فکر می کنیم وجود دارد. چرا که پس از گذشت چند ماه از این سیلاب ها که تب حوادث بحرانی آرام شد، نظارت انجام شد و کارشناسان به تحلیل چرایی این اتفاق نشستند. اگر به نادیده گرفتن آن ادامه دهیم، عواقب شدیدتری نسبت به سیل چند ماه پیش خواهیم داشت.
علاوه بر این که در کمربند خشکسالی قرار داریم، قرن هاست که این کره خاکی با خشکسالی و خشکی مواجه بوده است، به نظر می رسد از تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین گریزی نیست. جمعیت در چهار دهه اخیر افزایش یافته و رویکرد همین جمعیت به الگوی مصرف افزایش یافته و در نتیجه نیاز به آب و منابع غذایی افزایش یافته است.
اولین راه حل ما در این شرایط، بهره برداری از منابع طبیعی بود، اما در بیشتر موارد این بهره برداری آنقدر سریع، غیرعاقلانه و البته خودخواهانه بود که تعادل سیستم حوضه آبریز را بر هم زد. استفاده بی رویه از این منابع بدون توجه به قدرت طبیعی آنها پیامدهای بسیاری را در پی داشته است. از نابودی پوشش گیاهی و کاهش منابع آب زیرزمینی گرفته تا افزایش فرسایش خاک، وقوع خشکسالی های مکرر و البته افزایش سیلاب ها. این در حالی است که اقدامات به راهکارهایی مانند سدسازی و وعده هایی مانند انتقال آب بین حوضه ها محدود می شود. اقداماتی که بیشتر نمک روی زخم است تا مرهم. «دانش حوضه» یا به عقیده کارشناسان این حوضه «هنر آبخیز» قرار است به نوعی این چرخه تخریب را مدیریت کند، اما چقدر در این امر موفق بوده است؟ مشکلات پیش روی این مشکل چیست؟ و چقدر می توان به حفاظت از سرمایه های باقی مانده از عرصه های طبیعی امیدوار بود.
آمارهای منتشر شده در جریان سیلاب‌های اخیر نشان می‌دهد با وجود اینکه کشورمان در منطقه خشکسالی قرار دارد، هنوز ۸۰ درصد بارندگی‌ها از بین می‌رود. همین نکته را از دکتر هوشنگ جزی، مدیرکل حفاظت آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگل ها پرسیدیم و ایشان بر این آمار تاکید کردند و گفتند: تقریباً سه برابر میانگین جهانی تبخیر آب داریم. در نتیجه، مقدار قابل توجهی از بارندگی ما در اثر تبخیر از بین می رود. بخش دیگری از این باران به دلیل استفاده نادرست به دریاها و اقیانوس ها می رود، اما ما می توانیم از منابع آب سطحی خود بهتر استفاده کنیم.
اما در میان این بحث ها آمار وحشتناک تری نیز وجود دارد. یکی از مهمترین این آمارها به میزان تبخیر آب ذخیره شده در سدها مربوط می شود. این بدان معناست که سدها عملکردی را کشف کرده اند که دقیقاً برعکس آن چیزی است که قرار بود انجام دهند. سدها قرار بود برای فصل گرم سال آب مورد نیاز ما را تامین کنند، اما اکنون نه تنها این وظیفه را انجام نمی دهند، بلکه منجر به تبخیر بیشتر آب می شوند. علاوه بر این، آنها از ما هزینه بیش از حد گرفتند! هوشنگ جزی می گوید: ما برای ساخت سدها هزینه زیادی می کنیم، هدف از این کار جمع آوری منابع آب پشت سدها، تامین برق از آنها و البته استفاده از این منابع برای آب شرب و کشاورزی است. در حال حاضر نزدیک به 85 درصد از منابع آبی ما برای کشاورزی استفاده می شود. آنچه که بسیار مهم است و در مخازن سدها اتفاق می افتد این است که به جای اینکه مخازن سدها را پر از آب کنیم، آنها را پر از خاک می کنیم! به این معنا که هر ساله فرسایش خاک ما آنقدر زیاد است که رسوبات وارد مخازن سدها می شود.
وقتی صحبت از فرسایش خاک می شود یعنی این آمار تلخ که سدها الان بیشتر از خاک پر شده اند تا آب! اما چقدر خاک وارد مخزن سدها شده است؟ مدیرکل آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگل ها می گوید: سالانه 250 میلیون مترمکعب خاک وارد مخازن سدها می شود. برای ملموس تر شدن این مقدار باید گفت که حجم مخزن سد امیرکبیر (سد کرج) 204 میلیون متر مکعب است. به این معنا که هر سال یک سد کرج را از دست می دهیم. این یک طرف ماجراست. برای ساخت سد حداقل به 15 هزار میلیارد تومان منابع مالی نیاز داریم. ما با بی توجهی به آبخیزداری از بالادست تا پایین دست این حوضه ها سد می سازیم و با دست خود سدهایمان را پر می کنیم. این سوال بسیار مهمتر از مسئله تبخیر آب است. زیرا از یک طرف آب انبارهایی را که هزینه کرده ایم از دست می دهیم و از طرف دیگر خاکمان از بین می رود. خاکی که به این راحتی قابل بازیافت نیست.
منبع: جام جم

دیدگاهتان را بنویسید